روزنامه اطلاعات: علی سعیدی: وزير محترم فرهنگ و ارشاد اسلامي در سخناني به مناسبت روز ملي زبان و ادب پارسي نکات مهم و بعضاً مغفول مانده‌اي را مطرح كردند و اين كه اهميت زبان پارسي به عنوان يگانه زبان بنيادين تاريخ، فرهنگ، فلسفه، ادب و عرفان ايراني و جدايي ناپذير بودن آن از هويت ملي ايرانيان و اشاره به اينکه تاثير يک زبان هزاران ساله بر يک ملت و کشور، متفاوت از تاثير يک زبان چند صد ساله است؛ سخناني بس درست و بجا بود. نکته مهم ديگري که در سخنراني ايشان به آن اشاره رفت، حضور زبان پارسي در ميان زبان‌هاي هزاره‌اي جهان بود؛ يعني 5زبان زنده جهان که پيشينه نوشتاري آن‌ها به بيش از هزار سال مي‌رسد و دربرگيرنده: پارسي، سانسکريت (هندي)، چيني، عربي و يوناني است.

‏ اين گفتار دلنشين و پُرنکته که اميدواريم ترجمان عملي نيز در رفتار دولت بيابد؛ در حالي بيان مي‌شود که شوربختانه چندي است نظاره گر آن هستيم که افراد و جريان‌هايي ـ چه در ميان برخي مسئولان و چه بيرون از آنها ـ پروژه آسيب رسان و خطرناکي را در پي گرفته اند؛ که پايه‌هاي گوناگون يگانگي ملي و هويت و تاريخ ايران و به ويژه زبان پارسي يعني زبان ملي و رسمي کشور را آماج خود قرار داده است. اين بازي با آتش، که دانسته نيست اين افراد به چه انگيزه‌اي آن را آغاز کرده اند، مي‌تواند پيامدهاي ويرانگر و هراسناکي براي زيست فرهنگي و هويتي ايران داشته باشد. درخواست‌هاي بيجا و نسنجيده‌اي مانند: «راه اندازي فرهنگستان براي نيم‌زبانها و گويش‌هاي محلي، آموزش (به) آنها در دانشگاه‌ها و سيستم آموزش و پرورش رسمي سراسري کشور آن هم از محل بودجه عمومي، راه اندازي شبکه‌هاي صدا و سيماي دولتي به اين زبان‌ها، رسميت دادن اداري ـ سياسي به آن‌ها و...» بخشي از اين پروژه است که متاسفانه برخي از آنها نيز تاکنون اجرايي شده‌اند.

شماري از کنشگران اين «گفتمان» انحرافي، كار را به جايي رسانده‌اند که از تريبون‌هاي رسمي و نيمه رسمي آشکارا به دشنام گويي به زبان پارسي مي‌پردازند. و خواهان حذف آن به عنوان زبان ملي و رسمي شده اند! روشن نيست اين اشخاص، که عموماً حتي توان سخن گفتن روزمره را نيز ندارند، چگونه به خود اجازه مي‌دهند وارد «معقولات» شوند و درباره مسائلي که کوچکترين تخصصي درباره آنها ندارند، به «اظهار فضل» بپردازند و ناآگاهي و ناداني خود را اين‌گونه فرياد بزنند؟

از مغرضان که بگذريم؛ برخي مسئولان و کنشگران فرهنگي ايران دوست و بي‌غرض نيز بسيار ساده انگارانه با اين موضوع برخورد مي‌کنند. گويا اين دوستان در اين جهان نمي‌زينَد؛ و اين همه دشمني دولت‌هاي بيگانه غربي با يگانگي ملي و هويت ايراني و عناصر سازنده آن و کوشش سازمان يافته و هزينه انبوه براي نابودي آن را نمي‌بينند و همچنان بر اين خواست‌‌هاي نابجا و بي معني پافشاري مي‌کنند! اصرار بر موضوعاتي که نه با قوانين بين المللي سازگاري دارند؛ نه با قانون اساسي کشور؛ نه با خرد و منطق؛ نه با منافع ملي و نه اساساً در بافت پيچيده و درهم تنيده جمعيتي و جغرافياي انساني کشور ِريشه دار و پهناوري مانند ايران اجرايي هستند؛ به راستي چه سودي دارد؟ پياده سازي چنين پروژه‌هاي «انساني» و «بشردوستانه»‌اي در ديگر تمدن‌هاي کهنسال مشابه ايران، مانند هند، چه نتايجي به بار آورده است؟ آيا پراکندن بذر کينه و دشمني در ميان مردم و جدايي انداختن ميان آنان، نامش «هويت خواهي» است؟نتيجه اين «هويت خواهي» در شوروي، يوگسلاوي، اوکراين، سودان، اتيوپي، عراق، افغانستان و ده‌ها نمونه ديگر چه بوده است؟ آيا شگفت انگيز و دردناک نيست که اين فجايع پيش چشم ما باشند؛ و برخي همچنان بر پيمودن اين راه باطل اصرار ورزند؟

هيچگاه و در هيچ کجاي جهان -از جمله ايران- آموختن زبان مادري نياز به مجوز گرفتن از دولت‌ها نداشته است. همه انسان‌ها در خانواده خود و در سال‌هاي نخست زندگي، زبان مادري را مي‌آموزند و به کار مي‌برند، اما در هر کشوري براي انجام کارهاي بازرگاني، ديواني، آموزشي و پيوند مردم و همچنين نگهداشت پيوستگي فرهنگي و هويتي کشور در درازاي تاريخ، به يک زبان مليِ رسمي نياز است. زبان نوين پارسي (پارسي دري) در 1300 سال گذشته دقيقاً ايفاگر چنين نقشي در کشورمان بوده است. اين زبان نه «اختراع» يک شبه حاکم يا سلطان ويژه‌اي بوده و نه از صندوقچه خان يا رئيس قبيله‌اي بيرون آمده است؛ و نه هرگز به هيچ بخشي از ملت بزرگ ايران «تحميل» شده است. زبان پارسي برآيند خرد همگاني ايرانيان براي پاسخ به همان نيازهايي است که در بالا گفته شد. زبان‌هاي ملي و رسمي ايران پيش از پارسي نوين ـ مانند پهلوي (پارسيگ) در روزگار اشکاني و ساساني و اَوستايي (پارسي باستان) در روزگار هخامنشي ـ نيز دقيقاً همين گونه پديد آمده‌اند و همين کارکردها را داشته‌اند. نگاهي به تاريخچه‌هاي بسيار کوتاه و پُر گسستِ اکثريت بزرگ کشورهاي جهان مي‌تواند تا حدي ما را با ارج و ارزش بي همانند و جايگزيني ناپذيرِ زبان پارسي و خدمتي که به هويت ايراني کرده است، آشنا کند، آيا حيرت انگيز و تاسف آور نيست کار به جايي برسد که اين واضحات نيز نياز به توضيح پيدا کنند؟

در هيچ بخشي از قوانين بين المللي و در هيچ کدام از قوانين اساسي کشورهاي جهان -از جمله ايران- «حقي» به نام «آموزش (به) زبان مادري» تعريف نشده است؛ و دولت‌ها نيز موظف به انجام آن نشده‌اند. سازمان ملل صرفاً از حکومت‌ها خواسته است که «حق تکلم» به زبان‌هاي محلي را رعايت کنند؛ آن هم با اين تبصره که در صورت در خطر ديدن يگانگي ملي، امنيت ملي و يکپارچگي سرزميني، حتي همين «حق تکلم» نيز مي‌تواند محدود شود. ناگفته پيداست که متاسفانه دولت‌ها در ايران، تاکنون بسيار فراتر از تعهدات بين المللي خود در اين زمينه عمل کرده اند؛ که بدون شک يکي از انگيزه‌هاي زياده خواهي‌ها و گستاخي‌هاي فزاينده بعضي اشخاص و دسته جات است عامل ديگر که قطعاً در پيدايش اين معضل تاثير داشته، سکوت و بي تفاوتي اديبان و دانشوران کشورمان است، يعني يا اصولاً اعتراضي صورت نمي‌گيرد؛ يا سخني که گفته مي‌شود آنچنان بي‌رمق و نقشي که زده مي‌شود آنچنان کمرنگ است که بي درنگ در هياهو و جنجال‌‌هاي تبليغاتي ايران ستيزان ناپديد مي‌شود به راستي ديگر چه بايد رخ دهد که اين بزرگواران اندکي به خود بيايند و احساس خطر کنند و در برابر اين تاخت و تازهاي فرهنگ ستيزانه، موضع قاطع و شفاف بگيرند.

دوشنبه 29 مهر 1398-

ابن ندیم از پژوهشگران و نویسندگان سده های میانی در کتاب الفهرست که غالب مناطق مدین (مناطق جغرافیایی شمال غربی شبه جزیره ی عربستان) و ایران باستان شامل مناطقی که امروزه جمهوری آذربایجان خوانده می شوند، به یک زبان سخن می گفتند. همچنین از پژوهشگر برجسته عبدالله بن مقفع نقل می کند:

«زبان باستانی ایرانیان فهلوی (پهلوی)، دری، خوزی، پارسی، و سریانی است. لیکن فهلوی از واژه فهلوه گرفته شده است و فهلوه نامی است که به پنج منطقه گفته می شود که عبارتند از: اصفهان، ری، همدان، ماه-نهاوند، و آذربایجان».

سپس می افزاید، دری زبان رسمی دربار است که اصالتا متعلق به خراسان و بلخ  و مناطق شرقی ایران است؛ پارسی زبان موبدان زرتشتی است و از فارس می آید؛ خوزی متعلق به خوزستان و زبان غیر رسمی دربار است؛ و سریانی در میان رودان رایج است.

مورخین و نویسندگان مشهور دیگری مانند طبری، ابن حوقل، استخری، مقدسی، یعقوبی، مسعودی، و مستوفی قزوینی نیز این نظریه را تایید کرده اند. همچنین خوارزمی در فصل ششم از جلد ششم کتاب مفاتیح العلوم به این مساله اشاره نموده است.

پژوهشهای ریشه و تبارشناسی همچنین اثبات می کنند که گویشهای کنونی از باکو تا خلخال و سمنان، همگی از یک زبان یکسان نشات گرفته است. به بیان دیگر، زبان باستانی مردم آذربایجان، زبانی بوده است که در دوران مادها در ایران استفاده می شده است (۱)

از یاقوت حموی، مورخ سده های میانی نیز واژه ی العجم الاذریه (به معنی ایرانی-آذری) را در کتاب معجم الادباء و معجم البلدان بکار برده است. در منابع دیگر مانند صوره الارض از ابن حوقل احسن التقاسیم از مقدسی و مسالک و ممالک از استخری نیز ذکر شده است که مردم آذربایجان به زبان‌های ایرانی سخن می گفته اند که قاعدتا باید مربوط به پیش از ورود زبان ترکی به آذربایجان بوده باشد. همچنین طبری در سال ۲۳۵ هجری خبر از اشعاری در مراغه می دهد که به زبان پهلوی سروده شده اند. برخی از شاعران آذربایجانی نیز مانند قطران تبریزی (درگذشته ۴۶۵ هجری) از واژه های پارسی و پهلوی برای توصیف زبانشان استفاده می کرده اند.

حمدالله مستوفی، مورخ مشهور از این نیز فراتر می رود و می گوید که حتی گویشهای مختلفی از پهلوی در مناطق مختلف آذربایجان بکار می رفته است. وی در کتاب تاریخ گزیده، هشت شعر از منطقه ی آذربایجان می آورد و آنها را اهل الشعر من العجم (اشعار ایرانی) می نامد که تماما به زبانهای ایرانی هستند. امروزه دو زبان دری و پهلوی باهم ترکیب شده اند و نسخه ی ایرانی دری را بوجود آورده اند که این امر به دلیل مهاجرت پیشینیان ایرانیان از شرق به غرب بوده است.

باید اشاره کرد که منابع و اسناد از منطقه ای آذربایجان که به زبان پهلوی نگاشته شده باشند بسیار گسترده و فراوان هستند. به گونه ای که جای شک باقی نمی گذارند که پیش از ورود ترکان به آذربایجان، زبان مردم این منطقه زبان پهلوی بوده است. علاوه بر این، بسیاری از واژه های ترکی آذربایجانی امروزی نیز ریشه ی پهلوی دارند (۲-۶)

امروزه این نظریه پذیرفته شده است که زبان ترکی در آذربایجان پیش از دوران صفوی جایگزین زبان پهلوی شد و احتمالا با ورود سلجوقیان به این منطقه و به تدریج این روند شکل گرفت. البته برخی از مورخین بر این نظر هستند که زبان پهلوی حتی تا قرن هفدهم میلادی نیز در تبریز بکار می رفته است (۷). حتی اولیا چلبی، پژوهشگر ترک دوران عثمانی (۱۶۱۱-۱۶۸۲) نیز این نکته را در کتاب سیاحتنامه ی خود ذکر می کند. وی همچنین عنوان می کند هنگام سفر به مناطق مختلف متوجه شده که اشخاص دارای منزلت بالای اجتماعی در نخجوان و مراغه به زبان پهلوی سخن می گفتند.

 

منابع:

۱: احسان یارشاطر – مجله ی دانشکده ی ادبیات – دانشگاه کلمبیا – شمارگان ۱-۲ - ص۳۵-۳۷

۲: مهیار نوابی – نشریه ادبیات تبریز

۳: نجیب الدین همدانی – فرهنگ کمال الدین تفلیسی

۴: نجیب الدین همدانی – عجایب المخلوقات

۵: مجمع التواریخ و القصص

۶: اسکندرنامه قدیم

۷: حافظ حسین تبریزی – روضات الجنان

تحلیل راهبردی

سند هفته

طراحی وب سایت وب و تو

تازه ترین اخبار جمهوری باکو

cache/resized/d84c1e5b898abdf792f4831b0635528a.jpg
جواد مهاجری رایزن اقتصادی ایران در باکو از افزایش گردش مالی بین باکو- تلاویو خبر داد. وی نوشت: گردش مالی تجارت بین باکو و اسرائیل برای ده ماه اول 1 میلیارد و
cache/resized/1258e8d06dab0341a08cb1d4e01cc8d4.jpg
با وجود رابطه متشنج بین ارمنستان و جمهوری باکو، روزنامه‌نگاران دو کشور در قالب یک برنامه دوجانبه از کشور همسایه بازدید کردند. آرتیوم یرکانیان، مجری مشهور شبکه
cache/resized/fa77510f3ebad61f7cf5d4ea3eb94bca.jpg
هم زمان با هفته وحدت و سالروز میلاد پیامبر اعظم (س) و البته بدون هیچ گونه اشاره رسمی به این مناسبت ، الله شکور پاشازاده ، رییس "اداره مسلمانان قفقاز" که متولی
cache/resized/5fe79291104c87ac0166ae5a812a84a9.jpg
  خبرگزاری یوراسیا گزارش کرده است درحالی‌که که پنتاگون نسبت به کمک‌ها نظامی به کشورهای حاشیه دریای خزر منفعل است، آمریکا با جهشی دو‌برابری کمک نظامی خود را به
cache/resized/2c41e59742ad89e5ee0201353053f20a.jpg
پایگاه اینترنتی "مدرن" جمهوری باکو از کاهش مهاجرت زنان روسپی این کشور به دبی بر اثر افزایش سفر  گردشگران عرب به باکو خبر داد. به گزارش آذریها، سایت مدرن نوشت
cache/resized/a2917bb089e5d7e6d8233068fb96158a.jpg
به گزارش رسانه ها، روسای جمهوری فرانسه و فدراسیون روسیه در آخرین دیدار خود در پاریس پیرامون مناقشات منطقه ای در بالکان و ناگورنور- قراباغ به مذاکره پرداختند.
cache/resized/f74e0586be9b879a46faa126805b91ab.jpg
باکو شناورهای ساخت رژیم اسرائیل و مستشاران تسلیحاتی این رژیم را برای ساخت و استفاده از شناورهای متعلق به نیروی محافظت ساحلی مرزبانی دولتی در خزر مستقر کرده
cache/resized/639cc052e5b9299799dbba048b9bdf00.jpg
به گزارش وزارت دفاع جمهوری باکو، یک سرباز این ناحیه،حین تجسس و ورود غیرقانونی به حریم سرزمینی جمهوری قراباغ کوهستانی کشته شده است. این درجه دار جمهوری باکو در
cache/resized/c0d8b7195f9bf0f412583f524e61b3f8.jpg
به گزارش "ورزش سه"، زهرا نعمتی که فردا باید برای کسب مدال برنز رقابت های قهرمانی جهان تیراندازی با کمان معلولین در هلند تلاش کند، گویا پیشنهادی را از سوی
cache/resized/7156184b37e401decbb7ae74684c0871.jpg
نمایندگان سازمان نظامی "ناتو" با حضور در دریای خزر، ارزیابی اجرای معیارهای ناتو در واحدهای نیروی دریایی جمهوری باکو  در خزر را  تمرین  کردند . به گزارش پایگاه
cache/resized/bc0754eead09946cec6412aae33a42e8.jpg
یئودا آبراموف عضو شورای سیاست گذاری حزب حاکم جمهوری باکو در پاسخ به این پرسش که چرا علیرغم روابط حسنه دولت باکو با رژیم اسراییل هنوز این کشور سفارت خانه ندارد؟
cache/resized/f5531f484448d9f3a9e5f61ac51e20a5.jpg
وزیر امور خارجه ارمنستان از اسراییل خواست به جمهوری باکو سلاح نفروشد. به گزارش پایگاه اینترنتی " آخار" سهراب مناتساکانیان در گفتگو با شبکه " کان نیوز" گفت : "