صداوسیمای استانی و گویش آذری؛ نگاه به تاریخچه آمیختگی فارسی و آذری

شنبه, 28 مهر 1397 ساعت 08:42 نوشته شده توسط  اندازه قلم کاهش اندازه قلم کاهش اندازه قلم افزایش اندازه قلم افزایش اندازه قلم

 

عده ای از افراد با که با اغراض سیاسی خاص به میدان آمده و قصد تحریف هویت محلی و زبان زیبای آذری را دارند،مدام به صداوسیمای استانی انتقاد می‌کنند که چرا تا این اندازه در جملات خود از واژه های پارسی استفاده می‌کند. برخی از مغرضین و بیماران روحی، پا را فراتر گذاشته و مدعی میشود که صداوسیما قصد دارد با این رویکرد، بر جامعه اثرگذاشته و زبان آذری را تحریف و یا آسیمیله کند!

این سخن از روی ناآگاهی باشد یا غرض سیاسی به هر حال کاملا نادرست است. زبان آذری، از همان ابتدا با واژه های فارسی آمیخته بود. اصولا ترکیب این زبان دارای چهار رکن است، واژه های فارسی، واژه های پهلوی یا آذری باستان، واژه های ترکی (عمدتا فعل) و سایر زبان ها. برای نمونه به یکی از اشعار آذری در کتاب عالم آرای نادری که تاریخ درباری نادرشاه افشار است اشاره می‌کنیم که در یک شاعر تبریزی از نسل آق قوقونلوها آن را سروده استو شان نزول شعر، به افتخار طلاکاری گنبد حضرت علی (ع) به دستور نادرشاه افشار است.  به هنگام ورود نادر به نجف اشرف که دستور طلاکاری گنبد مرقد امیرالمومنین ع را داده بود، این شعر آذری توسط شاعری تبریزی سروده شد:

« وخلاصه مدعا آنکه در سنه خمس و خمسین‌و مائه بعدالاف من‌الهجره آن گنبد آسمان رفعت به اتمام رسید و میرزا عبدالرزاق تبریزی جهانشاهی در وصف آن گنبد بلند رتبت تاریخی، ترکی بدین مضمون انشاء نمود:

شه جم،حشمت دارا، درایت نادر دوران ... که تخت دولتِ جمشیده وارث دوره جهان اوزره

 

بدخشان لعل و عمان اینجوسین،ورمیش خراجنده ... گونش تک حکمی نافذ متصل دریا و کان اوزره

 

بلند اقبال اولان اعداسنی هم سرافراز ایلر... مکرر ایملیش دشمنلرون باشین سنان اوزره

 

عیار خالص اخلاصین اتدی گون گیبی روشن... قضا جریان ایدوب فرمان کمال عزّو شان اوزره

 

زهی نام همایون کیم یازاندا کاتب قدرت ... گرک طغرای بسم‌الله چکسونلر نشان اوزره»

 

(عالم آرای نادری، مروی: 928)

 

مثنوی دیگری در ستایش از نادر در طلاکوبی گنبد حضرت امیرع   احتمالا از همان شاعر روایت شده است که آن هم مرز مملو از واژه های فارسی است به‌طوری که فهم آن برای مخاطب فارسی‌زبان بسیار آسان‌تر از خواننده ترک‌ ناآشنا به زبان فارسی است. همین موضوع نیز نشانگر عجین بودن  فارسی و آذری در آذربایجان و تبریز است:

بو معلی سپهر زرنگار ... بو فلک سامان خورشید اشتهار

تاج دولت زیب فرق فرقدان ... ما به الربط زمین و آسمان

ربع مسکونین مقام افضلی ... باروی عرش مجیدین هیکلی

کرسی نه آسمانین عرشی دور... پرده چشم ملائک فرشی دور

غنچه ال تک گل‌گلزار خلد ... بوی فیضی رونق بازار خلد

بو سهی سروِ ریاضِ کبریا ... قبه ی نورانیِ شیر خدا

دوره سندین چرخ اولوب گردون مدار ... شمسه سندن مهر تابان آشکار

یا که دست قدرت پروردگار... ساخلمش باشندا چترِ زرنگار

تاج بخشِ عرصه توران و هند... خسرو ایران، خدیو مُلک سند

اُول تهمتن تن مثال آفتاب ... اولدی تیغندن جهان کامیاب

 (عالم آرای نادری، مروی:929)

 

همانطور که در اشعار فوق می بیند دو ویژگی عمده در این اشعار وجود دارد. نخست، فزونی واژه های فارسی که حتی در برخی مصرع ها همه کلمات فارسی است، مانند: « یا که دست قدرت پروردگار» و دوم فزونی تلمیهات تاریخی به ویژه به شاهنامه فردوسی مانند، جم، تخت جم، تهمتن، دارا (داریوش) و...

بدیهی است که یک ترک‌زبان که فقط زبان ترکی می‌داند، با خواندن این اشعار، چیزی زیادی نخواهد فهمید ولی اگر یک فارسی زبان که فقط فارسی می‌داند، اشعار بالا را بشوند، عمده منظور شاعر را درخواهد یافت. از سوی دیگر مفاهیم جزیلی که در شعر به کار رفته، تنها در بستر هویت ایرانی قابل فهم است. برای مثال هنگامی که شاعر حکومت نادر را به دولت جمشید تشبیه می‌کند و او را وارث دولت جمشید می نامد (صنعت اغراق) در این بیت: «شه جم،حشمت دارا، درایت نادر دوران / که تخت دولتِ جمشیده وارث دوره جهان اوزره»

 خواننده باید قبلا با تاریخ ایران و شکوه دولت جمشید پیشدادی آشنایی داشته باشد و منظور شاعر از تخت جمشید را بداند، سپس در مورد دارا یا داریوش هخامنشی که حشمت و قلمرو نادر را به آن تشبیه شده، اطلاعاتی داشته باشد، تا از شعر لذت برده و منظور شاعر با بفهمد. بنابراین این شعر ترکی در تبریز، خارج از بستر تفکر و اندیشه ایرانی قابل فهم نیست.

اکنون باید پرسید چرا با وجود آمیختگی زبان آذربایجانی با واژه های فارسی از گذشته های دور، عده ای گوینده های رادیو و تلویزیون استانی را به همین دلیل سرزنش می کنند. این عده یا با تاریخ ادبیات زبان آذربایجانی آشنا نیستند که این امر عذر بدتر از گناه است و صلاحیت هر نوع اظهار نظر را از آنها صلب می کند یا اغراض سیاسی دارند که به نظر می رسد گزینه دوم درست تر است.

 

تحریریه آذری ها

پست الکترونیکی این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

تحلیل راهبردی

سند هفته

طراحی وب سایت وب و تو

تازه ترین اخبار جمهوری باکو

cache/resized/5fe79291104c87ac0166ae5a812a84a9.jpg
  خبرگزاری یوراسیا گزارش کرده است درحالی‌که که پنتاگون نسبت به کمک‌ها نظامی به کشورهای حاشیه دریای خزر منفعل است، آمریکا با جهشی دو‌برابری کمک نظامی خود را به
cache/resized/2c41e59742ad89e5ee0201353053f20a.jpg
پایگاه اینترنتی "مدرن" جمهوری باکو از کاهش مهاجرت زنان روسپی این کشور به دبی بر اثر افزایش سفر  گردشگران عرب به باکو خبر داد. به گزارش آذریها، سایت مدرن نوشت
cache/resized/a2917bb089e5d7e6d8233068fb96158a.jpg
به گزارش رسانه ها، روسای جمهوری فرانسه و فدراسیون روسیه در آخرین دیدار خود در پاریس پیرامون مناقشات منطقه ای در بالکان و ناگورنور- قراباغ به مذاکره پرداختند.
cache/resized/f74e0586be9b879a46faa126805b91ab.jpg
باکو شناورهای ساخت رژیم اسرائیل و مستشاران تسلیحاتی این رژیم را برای ساخت و استفاده از شناورهای متعلق به نیروی محافظت ساحلی مرزبانی دولتی در خزر مستقر کرده
cache/resized/639cc052e5b9299799dbba048b9bdf00.jpg
به گزارش وزارت دفاع جمهوری باکو، یک سرباز این ناحیه،حین تجسس و ورود غیرقانونی به حریم سرزمینی جمهوری قراباغ کوهستانی کشته شده است. این درجه دار جمهوری باکو در
cache/resized/c0d8b7195f9bf0f412583f524e61b3f8.jpg
به گزارش "ورزش سه"، زهرا نعمتی که فردا باید برای کسب مدال برنز رقابت های قهرمانی جهان تیراندازی با کمان معلولین در هلند تلاش کند، گویا پیشنهادی را از سوی
cache/resized/7156184b37e401decbb7ae74684c0871.jpg
نمایندگان سازمان نظامی "ناتو" با حضور در دریای خزر، ارزیابی اجرای معیارهای ناتو در واحدهای نیروی دریایی جمهوری باکو  در خزر را  تمرین  کردند . به گزارش پایگاه
cache/resized/bc0754eead09946cec6412aae33a42e8.jpg
یئودا آبراموف عضو شورای سیاست گذاری حزب حاکم جمهوری باکو در پاسخ به این پرسش که چرا علیرغم روابط حسنه دولت باکو با رژیم اسراییل هنوز این کشور سفارت خانه ندارد؟
cache/resized/f5531f484448d9f3a9e5f61ac51e20a5.jpg
وزیر امور خارجه ارمنستان از اسراییل خواست به جمهوری باکو سلاح نفروشد. به گزارش پایگاه اینترنتی " آخار" سهراب مناتساکانیان در گفتگو با شبکه " کان نیوز" گفت : "
cache/resized/ca0cda489279ce1bab0723d51f8756d5.jpg
به گزارش وب سایت خبری- تحلیلی آذریها، گروهی از رسانه های مهم اسرائیل طی سفری به باکو، به بررسی مناسبات دو کشور پرداختند. به گزارش آذرتاج (خبرگزاری رسمی)، هیات
cache/resized/7270ed6a873b85592a9ae1bd4ddc3339.jpg
روزنامه ینی مساوات طی مطلبی بر علیه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، اتهاماتی علیه این نیروی نظامی مطرح کرد. به گزارش وب سایت خبری- تحلیلی «آذریها» نشریه ینی
cache/resized/b240717036a81ef6208caf8d330d2333.jpg
گروهک موسوم به کانون به اصطلاح آذربایجان واحد با دعوت از گروههای تجزیه طلب و معاند ایرانی به باکو، نشستی تحت عنوان « اولین همایش آذربایجان واحد» برگزار کرد.